23 listopada 1926 r.

23 listopada 1926 r.

W Wolnym Mieście Gdańsk rozpoczyna działalność zagraniczny oddział BGK pod przykrywką


 

W wyniku postanowień Traktatu Wersalskiego z 1919 r. Gdańsk uzyskał status Wolnego Miasta. Zadanie zabezpieczenia w Gdańsku polskich interesów gospodarczych rząd zlecił BGK. Chodziło o utworzenie instytucji, która wspierałaby finansowo krajowy eksport i import oraz gospodarcze interesy polskiej mniejszości w Gdańsku.

Na posiedzeniu rady nadzorczej BGK 18 czerwca 1926 r. podjęto decyzję, że „zamiast uruchomienia w Gdańsku Oddziału B.G.K.” utworzony zostanie bank z 55% udziałem BGK, który pod własnym szyldem zabezpieczy gospodarcze interesy Polski. W Gdańsku od 1917 r. swoją siedzibę miało British Trade Corporation (BTC), formalnie stowarzyszenia kupców angielskich, a w rzeczywistości instytucja finansowa zabezpieczająca brytyjskie interesy.  Dzięki nieformalnemu porozumieniu z Brytyjczykami 23 listopada bank pod nazwą The British and Polish Trade Bank AG, zwany w skrócie „Trabankiem”, rozpoczął działalność. Docelowo udziały BGK w kapitale akcyjnym Trabanku wzrosły do 81,5% po odkupieniu akcji od drobniejszych akcjonariuszy.

W 9-osobowej radzie nadzorczej „Trabanku” strona polska miała pięć miejsc. Trzy BGK, dwa przedstawiciele polskich banków-udziałowców. Pozstałe cztery miejsca przypadły innym akcjonariuszom: dwa Anglo-International Bank i po jednym dla Banque Franco-Polonaise i Stoczni Gdańskiej. Stanowisko prezesa rady nadzorczej i tym samym prezesa banku zajmowali na przemian prezes BGK i przedstawiciel strony brytyjskiej. Naczelnym dyrektorem był zawsze przedstawiciel BGK, jednakże najważniejsze decyzje, szczególnie kredytowe, wymagały zgody dyrektora reprezentującego stronę angielską.       

Siedzibą Tabanku została dotychczasowa siedziba British Trade Corporation. Był to najwytworniejszy w mieście hotel „Danziger Hof” (Gdański Dwór) przy ul. Dominkswall 6 (Wały Dominikańskie), obecnie Wały Jagiellońskie 2/4). Ten neorenesansowy gmach wybudowano w 1889 r. na zamówienie prywatnego właściciela. Od 8 lutego do 7 czerwca 1920 r. swoja siedzibę w hotelu miał także Komisariat Generalny RP w Wolnym Mieście Gdańsku

W skład 45 osobowego personelu Trabanku weszli wszyscy pracownicy zlikwidowanego British Trade Co., natomiast zatrudnianie polskiego personelu napotykało początkowo trudności. W 1928 r. Polakami było tylko 14 urzędników, ale z biegiem czasu proporcje się wyrównały. Pierwszy okres funkcjonowania Trabanku to głównie rozprowadzanie emitowanych przez BGK papierów wartościowych, nabywanych od BGK po preferencyjnych kursach. BGK uzyskał też łatwiejszy dostęp do zachodniego kapitału, głównie na rynku brytyjskim. W 1933 r. stanowisko naczelnego dyrektora Trabanku objął były zastępca naczelnego dyrektora BGK dr Wacław Konderski, który podjął działania zmierzające do przekształcenia Trabanku w finansowy instrument obsługi polskiego handlu zagranicznego.

W 1935 r. dr Konderski w  wyniku konfliktu z niemieckim prezydentem gdańskiego senatu Arthurem Greiserem, (późniejszym niesławnym gaulaiterem Kraju Warty) nie chcąc zaogniać konfliktu, odchodzi z Trabanku i z bankowości w ogóle. Strona angielska przejawiała coraz mniejsze zainteresowanie Trabankiem, a nawet zgłaszała gotowość do całkowitej rezygnacji. W 1935 r. proniemiecko zorientowane władze Wolnego Miasta Gdańska dokonały dewaluacji guldena, co w konsekwencji przyniosły Trabankowi straty obliczane na 4 mln guldenów. Na początku 1937 r. BGK rozważał utworzenie na Górnym Śląsku oddziału Trabanku, który łatwiej niż oddział BGK mógłby pozyskiwać zagraniczne kredyty eksportowe.

W 1938 r. władze Gdańska przy pomocy restrykcyjnych przepisów podatkowych zaczęły uniemożliwiać funkcjonowanie Trabanku. Nieukrywana niechęć niemieckich władz Wolnego Miasta Gdańska sprawiła, że już w styczniu 1939 r. BGK ewakuował z Gdańska wszystkie tajne i poufne akta dokumentujące finansowe operacje Trabanku.

1 września 1939 r. polscy pracownicy The British and Polis Trade Bank zostali przez władze niemieckie w siedzibie banku aresztowani i osadzeni w gdańskim areszcie, a następnie wywiezieni do obozu w Stutthofie. Wielu nie przeżyło.

 

 

Hotel Danziger Hof, fot. po 1908 r., siedziba Trabank, Wikicommons, domena publiczna
Zmiany w składzie rady nadzorczej spółki „Bergtrans” należącej do Trabanku, „Codzienna Gazeta Handlowa”, nr 108, 14 maja 1937, e-biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego
Reklama „Trabanku” w „Dzienniku Bydgoskim” nr 36, 14 lutego 1932 r., Pomorska Biblioteka Cyfrowa.
Reklama Trabanku w czasopiśmie „Flota Polska” nr 44, 1938, Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Jagiellońskiego.