Tadeusz Kudliński (1898-1990)

Tadeusz Kudliński (1898-1990)

Tadeusz Kudliński

T. Kudliński, okres międzywojenny, fot. NAC
Prezes BGK gen. dr R. Górecki (siedzi z kwiatami) z wizytą w oddziale BGK w Krakowie. Obok po lewej siedzą kolejno pełniący od 1932 r. obowiązki naczelnego dyrektora BGK Jerzy Drecki i kierownik Sekretariatu Generalnego w centrali BGK dr Karol Żyła. Trzeci od prawej siedzi dyr. oddziału Piotr Rokosz, w ostatnim rzędzie 2 od prawej stoi Tadeusz Kudliński, maj 1934 r., NAC.

Pracownik krakowskiego oddziału BGK w latach 1924-1947, pisarz, animator krakowskiego życia teatralnego, wybitny krytyk teatralny, jednym z adeptów założonej przez niego przed wojną amatorskiej szkoły teatralnej był Karol  Wojtyła, przyszły papież Jan Paweł II.

Urodzony w Krakowie, absolwent krakowskiego III Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego, wiedeńskiej Szkoły Kadetów Kawalerii i Szkoły Oficerów Artylerii, podczas I wojny wcielony do armii austriackiej. W tym samym roku rozpoczyna studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego i bierze 1 listopada 1918 r. udział w rozbrajaniu stacjonujących w Krakowie austriackich oddziałów. Przerywa studia i wstępuje do Wojska Polskiego. W stopniu porucznika uczestniczy w wojnie 1920 r. Pod koniec 1920 r. w ramach wojskowego urlopu wraca na przerwane studia filozoficzne, rozpoczynając jednocześnie studia na wydziale prawa. Studiując jednocześnie pracuje w bibliotece UJ i 9 listopada 1923 r. broni doktoratu z prawa. 

Dwa tygodnie później, 23 listopada 1923 r., w charakterze aspiranta rozpoczyna pracę w krakowskim oddziale Polskiego Banku Krajowego, który mieścił się na Rynku Głównym, naprzeciw kościoła Mariackiego. Bank ten był jednych z trzech, których fuzja w 1924 r. legła u podstaw utworzenia BGK. Dr Tadeusz Kudliński wraz z częścią pracowników zostaje z dniem 1 czerwca 1924 r. zatrudniony w krakowskim oddziale Banku Gospodarstwa Krajowego, mieszczącego się w siedzibie oddziału byłego PBK.

W 1926 r.  debiutuje na łamach „Gazety Literackiej”, a rok później znajdzie się w składzie redakcji gazety.  W 1928 r. ukazuje się zbiór jego nowel sportowych „Pierwsza miłość panny Elo”. Do wybuchu wojny wydaje pięć powieści: „Smak świata”, „Wuj Rafał i S-ka”, „Wygnańcy Ewy”, „Rumieńce wolności” i „Uroki”. Powieść „Farbowane lisy” kończy podczas okupacji. Zaczyna też  publikować w „Naprzodzie”, „Gazecie Literackiej” i „Ilustrowanym Kurierze Codziennym” recenzje teatralne oraz artykuły na temat organizacji krajowego życia teatralnego. Z ramienia Związku Literatów Polskich działa w latach 30-tych w komisji teatralnej przy Radzie Miejskiej Krakowa, stając się powoli cenionym organizatorem krakowskiego życia teatralnego. Pod koniec lat 30-tych jest jednym z założycieli, wykładowcą i prezesem „Studia 39”, amatorskiej szkoły teatralnej przy założonej wcześniej przez Kudlińskiego Konfraterni Teatralnej przy Związku Literatów Polskich. Jednym z adeptów szkoły był student pierwszego roku filozofii na UJ Karol Wojtyła.

W 1936 r., Tadeusz Kudliński mianowany zostaje prokurentem krakowskiego oddziału BGK.

Reklamowany w 1939 r. przez BGK od sierpniowej mobilizacji opuszcza 3 września Kraków i przez Tarnobrzeg, Zamość, Włodzimierz Wołyński i Łuck dociera do Równego, gdzie ewakuowała się z Warszawy centrala BGK. Po wkroczeniu na Kresy Armii Czerwonej decyduje się na powrót do Krakowa, gdzie dociera 6 października 1939 r. i niemal natychmiast po powrocie podejmuje starania o uruchomienie krakowskiego oddziału. Po objęciu kierownictwa oddziału przez niemieckiego komisarza zostaje jego zastępcą, wykorzystując pracę w Banku do konspiracyjnej działalności w katolickiej organizacji polityczno-wojskowej „Unia”, głoszącej program odbudowy niepodległej Polski w oparciu o katolicką naukę społeczną. Członkami i współpracownikami podporządkowanej Armii Krajowej „Unii” byli m.in. Pola Gojawiczyńska, Zofia Kossak-Szczucka, Stefan Jaracz, Juliusz Osterwa, Kazimierz Komaniecki, Jerzy Turowicz, Karol Wojtyła i Kazimierz Wyka. Tadeusz Kudliński prowadził również w imieniu Delegatury Rządu akcję pomocy dla środowiska literackiego. Z inicjatywy Tadeusza Kudelskiego powstanie podczas okupacji konspiracyjny „Zespół Teatru Słowa”, zwany czasem Teatrem Rapsodycznym, w którym jako aktor występował Karol Wojtyła, dobry kolega Kudelskiego. Opiekuje się również kilkoma innymi podziemnymi teatrami Krakowa, m.in. teatrem Tadeusza Kantora. W podziemnej prasie publikuje rozważania na temat koncepcji powojennego teatru i zbiera materiały do książki o historii teatru. 16 stycznia 1944 r. zostaje aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu na Montelupich. Ratuje go więzienna epidemia tyfusu i wykupienie przez rodzinę i przyjaciół z „Unii”. Po wyjściu na początku kwietnia z więzienia decyzją podziemnej Delegatury Rządu na Kraków zostaje mianowany zastępcą dyrektora krakowskich teatrów na powojenny czas. Dyrektorem został wielki aktor i reżyser teatralny Juliusz Osterwa.

Dwa dni po wejściu do Krakowa Armii Czerwonej stawia się 20 stycznia 1944 r. do pracy w krakowskim oddziale BGK. Zostaje recenzentem teatralnym „Tygodnika Powszechnego”, uczestniczy w pracach nad odradzaniem się życiem teatralnym, prowadzi wykłady z historii teatru. W 1946 r. ukazują się jego więzienne wspomnienia „Mantelupa”, a rok później powieści „Świętokradca”, rozpoczęte jeszcze przed wojną „Farbowane lisy” oraz opowieść o Hamlecie „Dziedzictwo zemsty”. W oddziale BGK pracuje do przejścia 1 kwietnia 1947 r. na przymusową emeryturę. Było to element szykan, jakich Tadeusz Kudliński zaczął doznawać. Pod koniec 1948 r. zostaje aresztowany pod zarzutem „antyustrojowej działalności politycznej” i osadzony w areszcie śledczym Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie, a następnie w mokotowskim więzieniu na Rakowieckiej. 8 sierpnia 1950 r. skazany zostaje na 7 lat więzienia, konfiskatę mienia i utratę praw publicznych. Karę odbywa w więzieniach we Wronkach, Rawiczu i Potulicach, skąd 17 lutego 1955 r. wychodzi na wolność i wraca do Krakowa.

Po wyjściu w 1955 r. z więzienia przez kilka miesięcy pracuje w dziale teatralnym „Życia Literackiego”, a następnie wraca do „Tygodnika Powszechnego”, w którym do 1959 r. publikuje recenzje i publicystykę teatralną, opublikowane w zbiorze „Pod teatralną szminką”. W 1958 r. wyrokiem sądu zostaje zrehabilitowany. W tym samym roku ukazuje jego sensacyjna powieść „Dagerotyp Mr. Drumma”. Po odejściu z „Tygodnika Powszechnego” prowadzi do 1966 r. w krakowskim „Dzienniku Polskim” stała rubrykę „Tydzień teatralny”. W latach 60-tych publikuje na łamach teatralnego miesięcznika „Dialog” rozprawy teatrologiczne. Ukazuje się jego kolejna powieść „Gniew o Szoszannę”, historia teatru „Maska i oblicze teatru”, wspomnienia „Młodości mej stolica”, „Rodowód polskiego teatru”, „Vademecum teatromana”, teatralne wspomnienia „Dawne i nowe przypadki teatrała” oraz w 1980 r. „Opowiadania złośliwe i przewrotne”. W 1983 r. z okazji 85-lecia urodzin Zakład Teatru UJ organizuje poświęconą Tadeuszowi Kudlińskiemu sesję naukową, połączoną z wystawą oraz benefisem w Teatrze Stu. Zmarł w Krakowie.