Poznań

Poznań

Poznań

Zwycięski projekt „Tygrysów” w konkursie na nową siedzibę poznańskiego oddziału BGK przy pl. Wolności 16, arch. BGK
Fragment tytułowej strony satyrycznej gazety „Magiel pod 6tym”, wydawanej do 1928 r. przez pracowników oddziału w Poznaniu. Tytuł odwoływał się do numeru adresu oddziału przy Al. Marcinkowskiego 6, zbiory własne BGK
Pracownicy oddziału BGK podczas spotkania z okazji 25-lecia oddziału w Poznaniu 1 października 1947 r, arch. BGK

Poznański oddział BGK był jedną z „filji” odziedziczonych po PBK, który swoją placówkę w Poznaniu otworzył w 1922 r. Pod względem liczby pracowników (w 1932 r.-37, w 1937 ok. 45) należał do oddziałów średniej wielkości. Siedziba oddziału mieściła się w starej, czteropiętrowej kamienicy przy Al. Marcinkowskiego 6, reprezentacyjnej promenadzie w centrum miasta.

W 1936 r. BGK podjął decyzję o budowie nowej siedziby dla oddziału w Poznaniu. Dotychczasowa siedziba przy Al. Marcinkowskiego nie spełniała już swojej roli. Powołany został Komitet Budowy, którego pracami kierował jeden z zastępców naczelnego dyrektora BGK dr Tadeusz Garbusiński. W skład komitetu poza kierownikiem poznańskiego oddziału dr B. Golikiem weszli kierownik Wydziału Gospodarczego Adam Nebelski, kierownik Wydziału Techniki Budowlanej inż. arch. Jerzy Pańkowski (uczeń prof. R. Świerczyńskiego, współautor projektu siedziby oddziału BGK w Lublinie) oraz inż. Jerzy Stachiewicz. Nowa siedziba oddziału miała stanąć w północnej pierzei przy pl. Wolności 16, reprezentacyjnym placu Poznania. Stała tam dwuskrzydłowa i dwupiętrowa siedziba wojskowej Komendy Miasta, kiedyś siedziba pruskiej Królewskiej Komendantury Twierdzy.

W grudniu 1937 r. rozstrzygnięty został ogłoszony kilka miesięcy wcześniej „Konkurs powszechny na projekt gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego w Poznaniu”. Siedzibę XIX-wiecznej komendantury twierdzy przy pl. Wolności wyburzono, uprzednio zapewniając zamieszkałym w niej prywatnym lokatorom mieszkania. W nowej siedzibie poznańskiego oddziału przy pl. Wolności 16 u wylotu ówczesnej ul. Rzeczypospolitej, poza częścią przeznaczoną dla funkcjonowania oddziału miały się znaleźć część mieszkalna oraz kantor agencji pocztowej. W części przeznaczonej dla BGK przewidziano dwa wejścia: jedno dla pracowników BGK, drugie zaś dla klientów banku. Budynek miał zajmować od 45 do 60% powierzchni parceli. Komisja konkursowa za najlepszy uznała modernistyczny w stylu projekt zespołu „Tygrysów”, bo taki pseudonim artystyczny przyjęła podczas studiów na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej trójka warszawskich architektów: Wacław Kłyszewski, Jerzy Mokrzyński i Eugeniusza Wierzbicki. Dwaj z nich (Kłyszewski i Wierzbicki) byli uczniami projektanta siedziby naszej centrali prof. Rudolfa Świerczyńskiego.

Projekt siedziby poznańskiego oddziału BGK, obok domu jednorodzinnego na warszawskim Służewcu, był ich jedynym zrealizowanym przed wybuchem wojny projektem. W latach 30-tych zespół „Tygrysów” wygrywał konkursy na siedzibę Komunalnej Kasy Oszczędności w Radomiu oraz siedzibę Wolnej Wszechnicy w Łodzi. Po wojnie rozpoczęli prace w Biurze Odbudowy Stolicy, projektując zarówno całe dzielnice mieszkaniowe (Muranów), jak i pojedyncze budynki na Marszałkowskiej i Kredytowej. Zaprojektowali również m.in. słynny „Dom Partii” (obecnie Centrum Bankowo-Finansowe „Nowy Świat”), dworzec kolejowy w Katowicach czy Muzeum Sztuki Współczesnej w Skopje. 
Budowa siedziby poznańskiego oddziału BGK na pl. Wolności przy zbiegu z ul. Rzeczypospolitej rozpoczęła się w 1938 r. i tuż przed wybuchem II wojny została z pewnymi modyfikacja w stosunku do pierwotnego projektu zakończona. 

Fundusz Emerytalny Urzędników/Pracowników BGK

Swój udział w budownictwie mieszkaniowym, głównie na terenie Warszawy, miał również Fundusz Emerytalny Pracowników BGK, do 1938 r. działający pod nazwą Fundusz Emerytalny Urzędników i Sług BGK.  W skład majątku funduszu poza składkami członków wchodziły również roczne dotacje nadzwyczajne i zwyczajne BGK lokowane m.in. w papierach wartościowych i miejskich nieruchomościach. W związku z tym, że ówczesne przepisy nie wymagały posiadania przez fundusz osobowości prawnej, BGK począwszy od 1925 r. zakupione na rynku wtórnym nieruchomości mieszkaniowe przekazywał do majątku funduszu. W samej tylko Warszawie Fundusz Emerytalny BGK wszedł w ten sposób w posiadanie 8 kamienic zakupionych przez BGK. Stały i w większości przypadków stoją pod następującymi adresami (alfabetycznie): Bracka 18, Mokotowska 60, Polna 44, Senatorska 19 i 24 (po wojnie nie odbudowane), Sienna 41, Al. Ujazdowskie 47, Warecka 11.

W 1935 r. zarząd Funduszu Emerytalnego Pracowników BGK podjął decyzję o wejściu na rynek budownictwa mieszkaniowego. Według zapisów statutu do 50% kapitału funduszu mogło być lokowane w nieruchomościach miejskich, ale decyzja z 1935 r. dotyczyła finansowania inwestycji budowlanych przeznaczonych na wynajem. Pierwszeństwo najmu na preferencyjnych warunkach mieli oczywiście pracownicy BGK, a pozostałą część puli mieszkaniowej przeznaczano na wynajem rynkowy. Funduszem Emerytalnym Pracowników BGK kierował 9-osobowy zarząd, na czele którego z urzędu stał Prezes BGK. W latach 1935-1939 ze środków funduszu wybudowano 11 nowoczesnych budynków mieszkalnych, z czego 8 w Warszawie. Pozostałe 3 w Gdyni, Krakowie i Łodzi.