Wilno

Wilno

Wilno

Po prawej frontowa elewacja z głównym wejściem do siedziby wileńskiego oddziału BGK przy ul. Mickiewicza 16B, po lewej siedziba oddziału PKO przy ul. Mickiewicza 16A.
Widok z antresoli na obrazy L. Śleńdzińskiego w siedzibie wileńskiego oddziału BGK nad salą operacyjną
Sala konferencyjna w siedzibie wileńskiego oddziału BGK, w głębi popiersie marszałka Piłsudskiego dłuta S. Jackowskiego, arch. BGK.

Wileński oddział BGK uruchomiono na jesieni 1924 r. W latach 30.tych zatrudnionych w nim było ok. 26 pracowników. Do grudnia 1938 r. siedziba oddziału mieściła się przy ul. Śniadeckich 8, w wynajętym dawnym pałacyku księżnej Michałowej Ogińskiej.

1 sierpnia 1937 r. przy ul. Mickiewicza 16B, w bezpośrednim sąsiedztwie budowanej pod adresem Mickiewicza 16A siedziby oddziału PKO, rozpoczęto budowę nowej siedziby oddziału BGK. Projektantami gmachu byli architekci Stanisław Gałęzowski oraz kierownik Wydziału Techniki Budowlanej  BGK Jerzy Pańkowski. Komisji ds. budowy siedziby wileńskiego oddziału przewodniczył jeden z zastępców naczelnego dyrektora BGK Tadeusz Garbusiński, a w jej skład wchodzili dyrektor wileńskiego oddziału Ludwik Szwykowski, kierownik Wydziału Gospodarczego BGK Adam Nebelski oraz inż. Jerzy Stachiewicz z Wydziału Terenowo-Budowlanego BGK.
13 listopada 1937 r. podpisano akt erekcyjny oraz wmurowano kamień węgielny. Budowa trzypiętrowego budynku o szkielecie, posadowieniu i stropach z żelbetu trwała niecałe 15 miesięcy. Frontową elewację budynku o kubaturze 9,3 tys. m³ obłożono płytami z piaskowca z kamieniołomów w Rejowie (miejscowość od 1923 r. wchodząca w skład Skarżyska-Kamiennej) oraz granitu, natomiast elewacje skrzydeł budynku oraz podwórza terrazytem, szlachetną odmianą mineralnej zaprawy tynkarskiej.  Koszt budowy wyniósł równo 700 tys. ówczesnych złotych. Budowę gmachu powierzono wyłonionej w przetargu ograniczonym firmie „Przedsiębiorstwo Wileńskie Robót Inżynieryjnych Wiktor Giedroyć”, natomiast wszelkie prace instalacyjne wykonała również wyłoniona w przetargu firma „M. Łempicki i Spółka Akcyjna Przedsiębiorstwo Górnicze, Wiertnicze i Hydrotechniczne w Sosnowcu”, której warszawski oddział mieścił się w niedalekim sąsiedztwie siedziby centrali BGK przy Al. Jerozolimskich 15. Kierownikiem budowy był inż. Jan Borowski.

Siedziby oddziałów PKO i BGK poza niemal wspólnym adresem i zamierzonym, zewnętrznym podobieństwem, łączyła również osoba Ludomira Śleńdzińskiego (1889-1980), profesora malarstwa monumentalnego i dekoracyjnego na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, któremu zlecono dekoracje wnętrz obydwu budynków. Wnętrze gmachu PKO ozdobił tryptyk przedstawiający alegorie „Pracy”, „Fortuny” i „Oszczędności”, natomiast nad salą operacyjną oddziału BGK wzdłuż trzech ścian na wysokości antresoli na I piętrze zawisło siedem obrazów. Po lewej stronie centralnego malowidła zatytułowanego „Symbol Czasu” znalazły się alegorie „Tkactwa”, „Przemysłu” i „Ciesielstwa”, natomiast po stronie prawej „Handlu”, „Rybołówstwa” i „Spławu Drewna”.  Ryzalit nad głównym wejściem ozdabiała płaskorzeźba dłuta Tadeusza Godziszewskiego (1904-1977). Salę konferencyjną siedziby oddziału BGK ozdabiało popiersie marszałka Józefa Piłsudskiego dłuta Stanisława Jackowskiego.

W uroczystym otwarciu nowej siedziby oddziału 11 grudnia 1938 r. Wzięli w niej udział m.in. wicepremier i minister skarbu Eugeniusz Kwiatkowski, były wiceprezes BGK a ówczesny wiceminister skarbu Józef Kożuchowski, wiceminister spraw wewnętrznych Władysław Korsak, były premier i senator Aleksander Prystor, legendarny zdobywca Wilna w 1920 r. i poseł gen. Lucjan Żeligowski, wojewoda wileński, prezydent miasta, prezesi banków państwowych, wileńscy naukowcy i artyści oraz krajowe i lokalne media. Na czele reprezentacji BGK złożonej z kierownictwa BGK oraz dyrektorów wszystkich oddziałów stał prezes BGK gen. dr Roman Górecki.

Wicepremier Kwiatkowski swoje wystąpienie rozpoczął od konstatacji, że nie ma przypadku w fakcie, że „w ciągu jednego roku otwarto tu w Wilnie w nowych i wspaniałych siedzibach dwie finansowe instytucje o dużym zasięgu gospodarczym i dużym zasięgu społecznym”. Mówiąc o dwóch instytucjach wicepremier miał na myśli sąsiadującą z gmachem BGK siedzibę oddziału PKO przy Mickiewicza 16A. Siedziby obydwu banków wybudowano niemal jedne po drugiej. Pomimo, że były projektowane przez różnych architektów, to miały w zamierzeniu ich twórców poprzez elewację z identycznego piaskowca i podobnie funkcjonalistyczny kształt brył tworzyć harmonijną całość. Na zakończenie wicepremier i minister skarbu powiedział: „składam więc życzenia w imieniu Rządu na ręce p. prezesa Banku gen. Góreckiego, żeby w tej bardzo pięknej siedzibie wileńskiego oddziału Banku Gospodarstwa Krajowego powodziło się tej instytucji jak najlepiej, ale to nie wszystko: ta instytucja jest związana z Ziemią Wileńską, więc życzę, żeby nie tylko dobrze się powodziło Bankowi, ale pragnę, żeby powodziło się Ziemi Wileńskiej, w oparciu o realną współpracę z Bankiem Gospodarstwa Krajowego”.

Jako ostatni głos zabrał gospodarz uroczystości, czyli prezes BGK. Omówił rolę wileńskiego oddziału BGK w rozwoju miasta oraz regionu. Powiedział m.in., że „na pierwszy plan akcji kredytowej wysuwają się dwie dziedziny, a mianowicie: kredyty dla samorządów i kredyt budowlany. Każda z tych pozycyj stanowi 1/3 ogólnej sumy kredytów rozprowadzonych na terenie Oddziału Wileńskiego. Kredyty samorządowe, kredyty komunalne wynikają z zasadniczej działalności naszej Instytucji. Druga dziedzina to akcja budowlana, w której Bank administruje środkami publicznymi w myśl wytycznych ustalanych przez rząd”. Na  zakończenie powiedział: „Chcę zapewnić Pana Premiera i przedstawicieli tutejszego życia gospodarczego, że Wileński Oddział B.G.K. w granicach wyżej omówionych możliwości dołoży wszelkich starań, ażebyśmy mogli te wszystkie dziedziny życia gospodarczego, które tu w tej hali operacyjnej artysta tak pięknie zobrazował, w dalszym ciągu zasilać kredytami i w ten sposób przyczynić się do ich dalszego rozwoju. Życzę tego Wileńskiej naszej Placówce i Ziemi Wileńskiej”. Na zakończenie uroczystości wicepremier Kwiatkowski odsłonił tablicę upamiętniającą wydarzenie oraz Krzyżami Zasługi udekorował głównego projektanta budynku Stanisława Gałęzowskiego oraz Wiktora Giedroycia, właściciela firmy „Przedsiębiorstwo Wileńskie Robót Inżynieryjnych”, która gmach wybudowała.