Wczoraj

Fragment planu m. st. Warszawy 1917, ze zbiorów Biblioteki Narodowej.

Nareszcie Polska

W czasie I wojny światowej powierzchnia Warszawy zwiększa się ponad trzykrotnie. W 1916 r. do miasta włączonych zostaje 14 wsi, między innymi Mokotów, Siekierki, Marymont, Targówek, Bródno czy Gocław. Miasto przechodzi z rąk rosyjskich pod władzę niemiecką. Po zaprzestaniu działań wojennych ludność szybko powraca do swoich domów. 

W przeddzień odzyskania niepodległości w Warszawie mieszka około 800 tysięcy osób. Mimo ciężkich warunków, w listopadzie Warszawiacy się ożywiają. 11 listopada 1918 r. Maria Dąbrowska notuje w dzienniku: „Przez cały dzień na ulicach tłumy. Ruch tramwajowy normalny. Wszędzie samochody z naszymi żołnierzami. […] W tym wszystkim wstaje Polska. I nikt nie widzi, jak jest piękna”.

Warszawa - Plac Napoleona. Fot. Henryk Poddębski (1890-1945), po 1918 r. / ze zbiorów Mieczysława Orłowicza.

Misja

Wprowadzenie złotego stabilizuje gospodarkę i życie. Nie trzeba już dwa razy dziennie odbierać pensji. Nowa waluta stabilizuje gospodarkę a co za tym idzie codzienne życie. Rozwija się drobna przedsiębiorczość, liczba zakładów rzemieślniczych rośnie w rok o ponad 10%.

Dalszy rozwój potrzebuje kapitału. Na pierwszym posiedzeniu rady nadzorczej Banku Gospodarstwa Krajowego prezes Jan Kanty Steczkowski tłumaczy, że nowy bank "jest uzupełnieniem organizacji kredytowej, a powstał z wyczucia potrzeby stworzenia instytucji, która udzielałaby długoterminowego kredytu i ożywiła nasze życie gospodarcze".

Kilka lat później, drugi prezes BGK gen. dr Roman Górecki, dodał: "... głównym naszym celem są kredyty społeczne", które niosą "pomoc kredytową dla szerokich warstw społeczeństw".

Gdynia. Plaża i port. Fot. Henryk Poddębski / ze zbiorów Mieczysława Orłowicza.

Okno na świat

Reporter „Wiadomości Literackich” donosi z Gdyni w sierpniu 1934 roku: „Ruch w porcie jest zadziwiający. Siedząc na łamaczu fal, wciąż można obserwować wyjazdy i przyjazdy okrętów. W ruchu tym niema prawie przerwy. (…) Na nadbrzeżach węglowych maszyny w ciągu 3 minut wypróżniają wagon węgla (…) Robota w porcie wre. Buduje się molo, które zamknie basen im. Prezydenta najbliższy plaży i miasta. Jest to ostatnia faza w budowie portu zewnętrznego. (…)

Cokolwiekby zaszło, Gdynia pozostanie pierwszorzędnym portem”.

Powszechna Wystawa Krajowa w Poznaniu- wejście od westybulu reprezentacyjnego, 1929 rok / ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Osiągnięcia

„Wystawa ma pokazać swoim i obcym wielkość kultury Polski i potęgę jej gospodarstwa, ma podnieść konsumpcję wewnętrzną a zarazem tak ważny dla nas eksport…” czytamy w prospekcie Powszechnej Wystawy Krajowej zorganizowanej na dziesięciolecie odzyskania przez Polskę niepodległości.

Swój pawilon prezentuje BGK:  „ze względu  na doniosłą rolę wielkiego ośrodka finansowego dla głównych dziedzin życia ekonomicznego Polski – piszą o banku autorzy podsumowania z wystawy - i będąc przedmiotem powszechnego zainteresowania ze strony szerokich mas ludności, Bank Gospodarstwa Krajowego nie mógł pominąć okazji, jaką u dawał Powszechna Wystawa Krajowa do zaznajomienia własnego społeczeństwa i zagranicy z zadaniami, jakie ma on do wykonania oraz ze swym dotychczasowym dorobkiem”.

Samochody wyprodukowane w Zakładach Mechanicznych "Ursus" SA w Czechowicach, bd. Fot. Henryk Poddębski / ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Rozwój

„… możemy już ogłosić, że produkujemy w Polsce samochody, gdyż Ursus buduje już nie pojedyncze wozy lecz spore serje, gdyż samochody te nie są już samochodami próbnymi, lecz towarem rynkowym, wreszcie dlatego, że wozy Ursusa stoją w zupełności na wysokości współczesnych wymagań i tak pod względem konstrukcji (licencja SPA) jak i wykonania nie ustępują one samochodom zagranicznym” czytamy w relacji z uroczystości poświęcenia pierwszej serii ciężarówek Ursus A w miesięczniku Auto z lipca 1928 r.

Nowy Bytom. Widok ogólny nowego pieca, b.d., fot. Czesław Datka / ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Koncern

W grudniu 1931 r. hutniczy piec w Nowym Bytomiu został wygaszony. Zakład, po 90 latach działalności, stanął na skraju bankructwa. Z pomocą przyszło państwo, BGK przejął znaczące udziały w Hucie „Pokój” – Śląskich Zakładach Górniczo-Hutniczych SA, zapewnił przedsiębiorstwu dalsze finansowanie. W 1934 roku przy produkcji stali zamontowano innowacyjne rozwiązania stworzone przez polskiego inżyniera Tadeusza Sendzimira, autora ponad 120 patentów, dzięki czemu Huta Pokoju w Nowym Bytomiu była jednym z najbardziej nowoczesnych zakładów na świecie.
Uruchomiona wówczas walcownia działała przez kolejnych kilkadziesiąt lat.

Budowa osiedla Banku Gospodarstwa Krajowego na Kole w Warszawie, 18 października 1934 roku / ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Społeczeństwo

„Wystawa Budowlano-Mieszkaniowa Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie na ,,Kole“, będąca pierwszą większą tego rodzaju imprezą w Polsce (…) w przekonaniu mojem powinna spełnić swój cel zasadniczy, jakim jest danie impulsu do podnoszenia poziomu technicznego, kulturalnego i estetycznego nowych osiedli podmiejskich, a w osiedlach tych — domów i mieszkań” – czytamy w artykule tłumaczącym genezę wystawy w  „Katalogu Wystawy Budowlano-Mieszkaniowej Banku Gospodarstwa Krajowego”.

Gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie, lata 30. XX w. / ze zbiorów BGK.

Architektura

To był jeden z największych biurowców przedwojennej Warszawy, w sumie 110 tysięcy metrów kwadratowych. W środku marmury i witraże, na zewnątrz pokryty pienińskim andezytem i zdobiony płaskorzeźbami. Gmach cechowała nowoczesność, duże przestrzenie i praktyczne rozwiązania, a dla usprawnienia pracy urzędników zainstalowano pocztę pneumatyczną. Prestiżowy adres i monumentalna architektura podkreślały wielkość i znaczenie Banku Gospodarstwa Krajowego.

Budynek reprezentuje Polskę podczas III Triennale Współczesnej Sztuki Zdobniczej i Architektury w Mediolanie (1933 rok) i w 1937 roku na międzynarodowej wystawie „Sztuka i Technika w Życiu Współczesnym” w Paryżu.

MS Piłsudski w gali flagowej pilotowany przez holownik "Bizon" wpływa do portu, wrzesień 1935, fot. Ernest Raulin / ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego

Turystyka

24 września 1935 roku MS Piłsudski po raz pierwszy przypłynął do Nowego Jorku. Tak wspomina ten moment kapitan statku Mamert Stankiewicz: „Wejście do portu nowojorskiego rzeką Hudson w słoneczne popołudnie było tryumfalne. Wszystkie spotkane statki i stateczki dawały trzykrotne powitalne sygnały syren. Odpowiadaliśmy naszymi syrenami każdemu, tak że zacząłem się obawiać, iż nie starczy nam powietrza w zbiornikach do manewrowania. Nad statkiem unosiły się samoloty, które wlokły nad sobą wstęgę z wypisanym powitaniem Welcome Pilsudski. Rzucano z samolotów kwiaty”. Bank Gospodarstwa Krajowego ufundował grafiki do kabin turystycznych oraz rzeźby Tadeusza Breyera pt „Europa” i „Ameryka” zdobiące Salon Wielki transatlantyku.

 

 

Gmach BGK w 1945 r fot. R. Witkowski. Muzeum Powstania Warszawskiego.

Po 1939...

W wyniku II wojny światowej w Warszawie (jej lewobrzeżnej części) zniszczono 84 proc. zabudowy. Gmach BGK ocalał. Pod koniec roku 1945 ulice Śródmieścia są już odgruzowane. Działa elektrownia, gazownia, można pójść na seans do jednego z czterech kin. Tak prasa opisuje przygotowania do świąt Bożego Narodzenia: "Ruch w sklepach był nieznaczny, mimo że ceny towarów, zwłaszcza świątecznych ozdób choinkowych, świeczek, słodyczy, owoców, spadły. Na placykach w różnych punktach miasta lasy choinek próżno czekały na nabywców".

Budynek BGK zajmuje Zarząd Miejski m. st. Warszawy, a potem Prezydium Rady Narodowej. W latach 1949-1956 zostaje rozbudowany w kierunku ul. Brackiej. Przez 40 lat (1957-1997) pod adresem Aleje Jerozolimskie 7 ma swoją siedzibę Polska Agencja Prasowa.